Wat de vergeetcurve van Ebbinghaus echt laat zien

Hermann Ebbinghaus was een Duitse psycholoog. In 1885 gebruikte hij in zijn boek Über das Gedächtnis zichzelf als enige proefpersoon. Hij leerde lijsten met betekenisloze lettergrepen, zodat niets in de lijst hem kon helpen herinneren. Dan wachtte hij een vaste tijd en leerde dezelfde lijst opnieuw.

Wat hij opschreef, was de tijd die hij bespaarde bij de tweede keer leren in vergelijking met de eerste keer. Hij herhaalde het experiment met zeven wachttijden, van 20 minuten tot 31 dagen (Ebbinghaus, 1885). Verbind de punten en de curve daalt snel in het begin en vlakt dan af. Dat is de beroemde vergeetcurve. Het is geen magische wet. Het is een reeks metingen bij één persoon, met heel vreemd materiaal, maar het gaf een vorm die bijna elke psychologiecursus nog steeds toont.

Ebbinghaus telde niet de lettergrepen die hij onthield. Hij mat een besparing, dat wil zeggen de tijd die hij won toen hij de lijst opnieuw leerde. Stel dat hij de eerste keer een bepaalde tijd nodig had, en de volgende dag half zo lang. De besparing is dan de helft. Dat betekent niet dat hij de helft van de lijst onthield.

Hij kon de lijst niet opzeggen en toch tijd besparen, omdat hij bekende lettergrepen sneller opnieuw leerde. Een besparing van 33,7% na één dag (Ebbinghaus, 1885) betekent dus niet ‘je houdt 33,7% van je cursus’. Het toont dat er een spoor achterblijft, zelfs als je niets meer kunt opzeggen. Deze nuance verklaart waarom de getallen op de curve zo vaak met verkeerde bijschriften rondgaan. Als je een percentage onder een grafiek leest, vraag je dan altijd af wat het echt meet.

Meer dan een eeuw later deden Murre en Dros het experiment opnieuw. Een enkele proefpersoon, Dros, leerde in totaal 70 uur lijsten, en leerde ze daarna opnieuw na 20 minuten, 1 uur, 9 uur, 1 dag, 2 dagen, 6 dagen of 31 dagen (Murre en Dros, 2015). Het resultaat lijkt op dat van Ebbinghaus. De besparingen dalen snel en vertragen dan, zoals de tabel hieronder laat zien.

Het interessante punt is de stijging na 24 uur. De besparing van Dros gaat van 27,6% na 9 uur naar 31,7% na één dag. De auteurs zien dit waarschijnlijk als een effect van slaap (Murre en Dros, 2015). Een ander verschil is dat Dros na 31 dagen slechts 4,1% bespaart, tegen 21,1% voor Ebbinghaus. Twee personen, twee manieren van testen, en de waarden verschillen al. Daarom geeft de curve een algemene vorm, geen schaal om op je eigen brein toe te passen.

Onthoud de vorm, niet de percentages. Vergeten gaat snel in het begin en vertraagt daarna. Daarom kost het bijna niets om kort na het leren een idee opnieuw door te nemen, terwijl het later opnieuw doen een inspanning vraagt die het geheugen lijkt te belonen.

Een andere studie laat zien wat inspanning verandert. In het experiment van Roediger en Karpicke, tussen de test na vijf minuten en de test na een week, vergaten degenen die vier keer hadden herlezen 52% van wat ze kenden, degenen die zichzelf hadden getest 14% (Roediger en Karpicke, 2006). En voor woordenschat had het opnieuw testen van een woord dat al bekend was een groot positief effect op het latere herinneren, terwijl het opnieuw bestuderen ervan niets veranderde (Karpicke en Roediger, 2008). Voor eindexamens, AP-examens of de SAT is de les simpel. In plaats van nog eens te herlezen, dwing jezelf het idee te zeggen net voordat het vervaagt.